Падавалася б, колькі ўжо часу тасуецца тэма з продажам задзьвінскага раёну, абшара, пазначанага памяцьцю аб трагедыі віцебскага гета і руінамі апошняй дакастрычніцкай сінагогі, але сёньня, найперш, асацыяванага з імя віцебскага мастака №1 – Марка Шагала, чый музэй тут пасьпяхова функцыянуе. Шумная кампанія па пошуку буйнога інвэстара, больш падобная на радкі з газэты “Віцьбічы”: “Аддам кацяня ў добрыя рукі”, актывізавала мазгавыя працэсы ў невялікай часткі гарадскіх медыя-рэцыпіентаў – альбо папросту тых, хто чытае газэты-інтэрнэты – з вымалёўваньнем пэрспэктыў, якія ўлады рыхтуюць для раёну. Пакуль пэрспэктывы падаюцца не дужа захапляльнымі. Чаго толькі каштуе ідэя накрыць частку вуліцы шкляным дахам-дэбаркадарам, а ў сэрцы квартала ўзьвесьці хай-тэк-будынак мастацкай школы. Камусьці з аўтараў падаецца, што спаруда, якая сваім выглядам мусіць нагадваць “крыгі ільду”, а таксама гандлёвы цэнтр “Покровка” побач як найлепей будуць пасаваць натхняльнай цішы, што сёньня ў любы час дня стаіць тут. (Цікава толькі, які паверх рынка “Эвіком” разумеецца пражэкцёрамі пад “гандлёвым цэтрам”?

Натуральна, выступаць супраць Міжнароднай мастацкай школы – глупства, для Віцебска іх зашмат не будзе ніколі, бо мастакі ХХ ст. зьнітавалі горад з тым, што пад час стагодзьдзя тут толькі вынішчалася – яны навязалі традыцыю

. Дзе яўрэйскі Віцебск? Дзе Віцебск барочны? Дзе Віцебск розных рэлігій і веравызнанняў? Дзе месца пагоркаў і гістарычных раёнаў? Юдэйская супольнасьць выпаленая разам зь яе спадчынай; дамінанты віленскага барокка, гэтак трапна раскіданыя па пляцах, не вытрымалі націску новай “веры”, якая пафарбавала ўсіх адным вядомым колерам; пагоркам дагэтуль не даюць спакою і іх рэжуць бетонам пампезных лесьвіц на старажытных землях летапіснага Кастрычніцкага раёну. У жахах ХХ ст. мастацкае братэрства намагалася амаль бесперапынна выхоўваць тут не добра вядомую дагэтуль выяўленчую традыцыю. І ўсе гэтыя папярэднія дзесяць радкоў напісаныя толькі для таго, каб акрэсьліць наступную думку: Міжнародная мастацкая мусіць быць, і няхай яна працуе ў “шагалаўскім” квартале, адно не зразумела, чаму вонкавы выгляд кузьні геніяў мусіць нагадваць Оптымуса-правадыра аўтаботаў?

Як паведамляюць газэты, дэбаркадар, “Эвіком” і “Оптымус” заплянаваныя на другі этап рэканструкцыі кваратла. Найперш руку айчынных інтэрэпрэтатараў гісторыка-культурнай спадчыны ў трымценьні чакаюць старыя цагляныя камяніцы, разваліны сінагогі, пэрспэктывы вуліц і пустыя прарэхі абапал іх, калісь забудаваныя такімі ж хаткамі, што сёньня там-сям захавалаіся ў квартале, а таксама на падабенства тых двух, што ўваходзяць у комплекс Музея-сядзібы Марка Шагала. Не ведаю зь якога часу, але ў Віцебску ўсталяваўся абрад замазваць даваенныя цагляныя будынкі тынкоўкай, фарбаваць ў чырвоны, белы, ружовы ці (!) сіні колеры. Асабліва эфэктна глядзяцца тыя помнікі архітэктуры, што пафарбаваныя напалову, ці дакладней – наколькі хапіла лесьвіцы з каморкі заўгаса.

Пра “помнікі архітэктуры” я не абдрукаваўся, бо немалая доля з тых камяніц узводзілася каля ста гадоў таму ў межах цэлай хвалі падобных будынкаў і менавіта яны фармавалі той віцебскі архетып, што занатаваўся ў памяці Рэпіна, Эйзенштэйна, Маякоўскага, Буніна і шмат каго яшчэ пасьля тутэйшага побыту. Як бы тое пафасна не гучала, але й сёньня яны лучаць нас з тымі асобамі, а яшчэ з… Амстэрдамам і Пецярбургам, Варшавай і Масквой, Навасібірскам і Ўроцлавам, а ў пэўнай ступені і Бэрлінам, Гановэрам, Гамбургам, Кёльнам. Распачаты выбітным галяндзкім архітэктарам Генрыкам Бэрлаге перанос эстэтыкі грамадзянскай архітэктуры з тынку на цэглу, хутка распаўсюдзіўся па ўсёй паўночнай Эўропе. Гэта быў свайго роду паратунак у тым ліку і для беларускіх земляў, бо мясцовае надвор’е вымагала занадта часта абнаўляць экстэр’ер любой пабудовы, калі на яе фасадах выкарыстоўвалася фарба, тынк, руст. Мастацкая кладка, фігурная цэгла, паліваная плітка ў спалучэньні з выбеленымі нішамі і каванымі альбо літымі агароджамі адлюстрвала кансэнсус эстэтаў і функцыяналістаў. Але тое, што “даганяў” Мікалай І, які забараніў тынкаваць пенкную цагляную камяніцу архітэктара Бэрнгарда на сучаснай пл. Рэпіна ў Пецярбурзе, не заўсёды разумеецца ў пачатку ХХІ ст. у “паўночнай сталіцы” Беларусі. У 2006 г. пецярбургскія інжынеры і лябаранты ўжо ва ўсю экспэрымэнтавалі, шукаючы найбольш аптымальны спосабы ачысткі цэглы ад пазьнейшага насланьня (рэстаўрацыя фасада дома доктара Вучыхоўскага). Прыкладна ў гэты ж час віцебская “цэгла” па вуліцы Кастрычніцкай апраналася ў шыкоўнае ПВХ і прымала ў сваіх нішах неверагодна пасуючыя ёй каробкі светлавой рэклямы.

А яшчэ не забывайцеся пра ходнікавую плітку, металадахоўку, нітрыд-тытанавыя купалы, немаведамую хранікёрам “Уваскрасенскую плошчу”, “лішні” старасьвецкі будынак ля Філярмоніі і шмат-шмат чаго яшчэ, з чым сутыкнуўся віцебскі гістарычны ляндшафт у апошнія гады. У гэтых танах мэтазгоднасьць рэканструкцыі шагалаўскага квартала падкапваецца сумненьнем: а можа яно й ня трэба? Можа дайце нам яшчэ там трошкі пагуляць, пасумаваць, пазахапляцца, пафатаграфавацца? А то на гектарах пераможанай плошчы ў нас тое пакуль не атрымліваецца, а вось на Задзьвіньні – дык і няблага…

Больш поўную серыю фотаздымкаў “шагалаўскага” квартала ад Аляксандры Гарлачовай-Русалоўскай можна паглядзець ў галерэі .