З 17 верасня па 2 кастрычніка у ГУ " Культурно-исторический комплекс "Золотое кольцо "Двина" працягваецца выстава твораў з пленэра, прысвечанага Эміліі Плятэр.

Па вялікім рахунку, пленэр, прысвечаны Эміліі Плятэр, што прайшоў у першай палове жніўня 2010 года на Браслаўшчыне, варта было б правесці яшчэ ў 2006 годзе, калі адразу некалькі еўрапейскіх краінаў - Латвія, Польшча, Літва, якія лічаць яе сваёй гераіняй, святкавалі 200-годдзе са дня яе нараджэння. Банк Літвы нават выпусціў у гонар Эміліі Плятэр і лістападаўскага паўстання 1831 года памятную манету ў 50 літаў. У гэты год Беларусь гэтую дату на афіцыйным узроўні не адзначала.

Зараз жа цэнтрам пленэра, прысвечанага Эміліі Плятэр, стала вёска Слабодка Браслаўскага раёна, у ваколіцах якой мастакі малявалі і пісалі эцюды. Але былі яшчэ і шматлікія вандроўкі, запамінальныя ўражваючыя паездкі ў Опсу, Іказнь, Бельмонты (Ахромаўцы), Браслаў, Відзы. Сярод мастакоў, што прынялі ўдзел у пленэры - Міхась Цыбульскі , Вячаслаў Шамшур, Галіна Сілівончык і інш. Адным з арганізатараў пленэру з’яўляўся Германавіцкі культурна-асветніцкі цэнтр імя Язэпа Драздовіча.

Асабіста ў мяне выстава выклікала пачуццё гонару за беларускіх жанчын. Вы ж ведаеце, няма такой дзяўчыны, якая б ні разу не выказалася супраць так званага кухоннага рабства і захаваўшыхся да нашых дзен перажыткаў патрыярхата. Некаторыя з прадстаўніц слабога пола актыўна выступаюць за жаночую эмансіпацыю і часам прылюдна паляць станікі. Зразумела, іх справа – правая. Вось толькі часам пытаешся ў адпетай феміністкі пра сусветнавядомых жанчын, якія на асабістым прыкладзе даказвалі роўнасць палоў і… Аблом. Максімум Роза Люксембург узгадваецца. Яшчэ больш крыўдна становіцца, калі прыклады жаночай мужнасці і адвагі шукаюць не ў гісторыі роднай зямлі, а за мяжой – мол, у нас тут ніколі нічога такога не адбывалася. Памыляецеся, панове: жыццё і дзейнасць славутай беларускай жанчыны-воіна Эміліі Плятэр – яскравы таму прыклад.

Гісторыя - рэч складаная і часам зусім незразумелая. Аднак, можна адчуць атмасферу той ці іншай падзеі праз наведванне тых мясцінаў, дзе нарадзілася, гадавалася і сталела вядомая гістарычная асоба. Так і з Эміліяй Плятэр: хочаце больш даведацца і зразумець – едзце ў вёску Опсу ( Браслаўскі раён), якая з 1829 года належала Плятэрам і дзе яшчэ захаваліся рэшткі іх маёнтка. Не маеце часу і магчымасцяў – вам у Задзвінне: мастакі, што удзельнічалі ў пленэры, паспрабавалі праз уласныя творы перадаць уражанні не толькі ад прыгажосці беларускага Паазер’я, але і дух старасвецкай Браслаўшчыны, гонар за нашых гераічных продкаў.

Даведка: Эмілія Плятэр нарадзілася 13 лістапада ў Вільн ў сям’і багатага і старадаўняга графскага роду Плятэр, які меў маёнткі ў Польшчы, Літве, Латвіі, Беларусі. У 1815 годзе, пасля разводу бацькоў, пераехала з маці да далёкіх сваякоў Плятэраў-Зібергаў у іх радавы маёнтак Ліксна ў наваколлях Дынабурга (Даўгаўпілса) былой Віцебскай губерніі.

З дзяцінства дзяўчына вельмі цікавілася кнігамі. Асаблівае захапленне выклікалі расповеды пра герояў, якія са зброяй у руках баранілі свабоду сваёй радзімы. Зачытвалася яна творамі філаматаў і філарэтаў, захаплялася беларускім фальклорам, займалася яго збіраннем і запісваннем. Між іншым, Эмілія віртуозна валодала жанрам галашэння, магла на фартэпіяна перадаць тужлівы смутак народных матываў, па-майстэрску танчыла народныя танцы.

Падзеі рэвалюцыйнага паўстання 1830 – 1831 гадоў не змаглі пакінуць яе абыякавай. Эмілія абстрыгла свае прыгожыя даўгія валасы, пераапранулася ў мужчынскі сірой і рушыла на вызваленне любай краіны. Дзяўчына аб’язджала на кані навакольныя вёскі і заклікала іх жыхароў да паўстання, барацьбы “за нашую і вашую волю”. Па сведчанні відавочцаў, Эмілія сабрала атрад колькасцю ў 280 стралкоў, 60 конных, некалькі сотняў пешых байцоў. Неўзабаве маладая жанчына была прызначана камандзірам 1-ай роты 25-га лінейнага палка паўстанцкай арміі. У шэрагах аб'яднаных сіл змагароў яна ўдзельнічала ў бітве пад Вільна, аднак сілы былі няроўныя: паўстанцы панеслі вялікія страты і былі змушаны адступіць на захад. Эмілія засталася вернай сваёй ідэі быць салдатам, “пакуль краіна не адшукае поўнай волі”. Яна пакінула адступаючыя ў Прусію часткі і накіравалася ў Польшчу, да ваюючых падраздзяленняў. З нескалькімі сваімі сябрамі яна прайшла з поўначы на поўдзень амаль усю Літву. На адзіннадцаты дзень вандроўкі Эмілія згубіла прытомнасць. Пазней, хворая, яна хавалася ў сяброў у Літве, а 23 снежня 1931 года памерла.

 Ужо пасля смерці Эмілія была залічана ў разрад дзяржаўных злачынцаў, уся яе маёмасць і маёнткі былі канфіскаваныя. Весткі пра гераічны ўчынакі адважнай “ліцвінкі” абляцелі ўвесь свет, абрастаючы новымі фактамі і легендамі. Ёй былі прысвечаны шматлікія творы пісменнікаў і паэтаў Польшчы, Францыі, Нямеччыны, Англіі, Італіі. Аднак ці не самым славутым “помнікам” Эміліі Плятэр стаў верш Адама Міцкевіча “Смерць палкоўніка”.

vizh